Shkruan: Rilind Matoshi
Te shqiptarët, Viti i Ri nuk shënon fillimin e diçkaje. Shënon pezullimin e arsyes. Një amnisti njëditore për realitetin, ku gjithçka lejohet përveç reflektimit.
Ne nuk e presim Vitin e Ri me shpresë, por me një marrëveshje të heshtur: sonte nuk pyesim pse. Pse jetesa është bërë luks? Pse faturat kanë më shumë autoritet se ligji? Pse paga është shifër dekorative, jo mjet jetese? Pse shteti na trajton si konsumatorë durimi, jo si qytetarë?
Gjatë vitit, gjithçka shtrenjtohet me disiplinë shembullore. Energjia elektrike testohet si karakter, uji numërohet si privilegj, mbeturinat tarifohen si shërbim elitar. Vetëm jeta mbetet e lirë, aq e lirë sa nuk ka më vlerë. Dhe paga? Paga është dokument bindjeje: provë se ende nuk kemi ikur.
Pastaj vjen nata e 31 dhjetorit dhe fillon rituali. Tavolina shtrohet sikur bollëku të ishte argument moral. Ushqimi blihet sikur logjika të kishte pushim zyrtar. Në qiell shpërthejnë fishekzjarrë, ndërsa në shtëpi fiken pyetjet. Një shoqëri që s’ka zgjidhje gjithmonë ka zhurmë.
Fishekzjarrët janë filozofia jonë publike: sa më e fortë krisma, aq më pak mendim. Ato nuk festojnë, por mbulojnë. Janë perde tymi për një shoqëri që ka mësuar të mos shohë drejt. Dhe çdo vit, dikush e paguan këtë spektakël me trup, sepse edhe gëzimi i rremë kërkon viktima të vogla.
“Gëzuar” është fjala më e përdorur dhe më e pavërtetë e asaj nate. Një urim pa adresë dhe pa përmbajtje. E themi për të mos thënë se jemi të rraskapitur nga mbijetesa, të edukuar në durim dhe të stërvitur në nënshtrim. Është fjalë që na mban të zënë, që të mos flasim për gjërat serioze.
Në këtë shoqëri, varfëria interpretohet si dështim individual, ndërsa padrejtësia si fenomen atmosferik. Prandaj turpërohemi nga xhepi bosh, por jo nga sistemi që na e ka zbrazur. Prandaj festojmë: sepse festa na mbron nga mendimi, dhe mendimi nga revolta.
Darka e Vitit të Ri kushton sa gjysma e rrogës, ndonjëherë më shumë se vetë arsyeja. Por tryeza duhet të jetë e mbushur, sepse boshllëku i dukshëm është më i rrezikshëm se varfëria e përditshme. Ne kemi ndërtuar një kulturë ku dukja është mburojë dhe shtirja është strategji kombëtare.
Në fund, e vërteta është brutalisht e thjeshtë: ne nuk festojmë sepse besojmë se viti tjetër do të jetë më i mirë. Festojmë sepse nuk dimë si të përballemi me faktin se mund të jetë i njëjtë. Nuk kemi drejtësi për të pritur, as përgjegjësi për të kërkuar, vetëm një datë që na jep iluzionin e rifillimit.
Viti i Ri nuk na gjen më të lumtur. Na gjen më të aftë për të harruar.
Dhe ndoshta ky është suksesi ynë i vetëm i qëndrueshëm: kemi arritur ta kthejmë mbijetesën në festë dhe dështimin në traditë.
