Si fqinj i drejtpërdrejtë i Iranit, Turqia po e ndjek me shqetësim përshkallëzimin në Lindjen e Mesme. Ankaraja i frikësohet përhapjes së konfliktit në rajon.
Turqia gjithmonë ka qenë e lumtur të pozicionohet si ndërmjetëse midis Lindjes dhe Perëndimit dhe mban marrëdhënie diplomatike si me Bashkimin Evropian ashtu edhe me Lindjen e Mesme. Ankaraja është përpjekur të ndërmjetësojë në mosmarrëveshjen midis Shteteve të Bashkuara dhe Iranit në disa raste – pa sukses.
Deklaratat e fundit të Ministrit të Jashtëm turk Hakan Fidan përcjellin edhe njëfarë frustrimi pas përpjekjeve diplomatike të viteve të fundit: lufta mund të jetë shtyrë vetëm. Ai përmendi një bisedë telefonike që pati me Uashingtonin në fund të janarit. “Më telefonuan në mes të natës”, tha Fidan.
Ai menjëherë e kuptoi se sa serioze ishte situata edhe atëherë dhe e informoi urgjentisht Presidentin Rexhep Tajip Erdogan. “Ato ishin kohë shumë të errëta. Ne prisnim luftë ose sulmin e parë në çdo moment”, shtoi Fidan.
Një konflikt kompleks me rreziqe të shumëfishta
Ankaraja ka frikë se një luftë me Iranin mund të përshkallëzohet shpejt në një konflikt më të gjerë rajonal që do të përfshinte të gjithë rajonin. Turqia ndan një kufi me Iranin që është rreth 530 kilometra i gjat, është e shqetësuar për pasojat humanitare, ekonomike dhe politike.
Turqia e sheh luftën aktuale si një konflikt kompleks me rreziqe të shumëfishta. Ekonomikisht, ajo i frikësohet një rritjeje të inflacionit tashmë të lartë, problemeve të mundshme me furnizimin me energji dhe humbjeve në turizëm.
Politikisht, ajo është e shqetësuar për ndryshimet e pasigurta në ekuilibrin e fuqisë në Lindjen e Mesme, si dhe një ringjalljeje të mundshme të konfliktit me grupet e armatosura kurde në rajon. Për shkak të sulmeve me raketa në Iran dhe Libanin jugor, Ankaraja gjithashtu duhet të përballet me një rritje të mundshme të re të numrit të refugjatëve nga të dy vendet.
Përmbajtje nga anëtarja e NATO-s, Turqia
Deri më tani, Irani nuk ka sulmuar as bazën ushtarake Incirlik, e cila përdoret shumë nga forcat amerikane, as qendrën e radarit të NATO-s në Kurecik në Anadoll.
Një raketë balistike u kap nga sistemi i mbrojtjes ajrore të NATO-s të mërkurën. Megjithatë, Irani ka theksuar se Turqia nuk ishte objektivi i sulmit. Burime pranë qeverisë turke gjithashtu supozojnë se ishte një raketë që doli nga kursi.
Turqia mbetet neutrale për momentin dhe ka intensifikuar aktivitetet diplomatike me SHBA-në, BE-në dhe shtetet e Gjirit që nga fillimi i luftës, duke i nxitur të gjitha palët të kthehen në tryezën e negociatave përpara se lufta të përhapet më tej.
Megjithatë, këto përpjekje ndërmjetësimi aktualisht nuk po marrin një përgjigje, thotë Sinan Ulgen i Qendrës për Studime Ekonomike dhe të Politikës së Jashtme (EDAM) me seli në Stamboll. Në këtë fazë të luftës, negociatat nuk po merren ende në konsideratë, kështu që ai e interpreton diplomacinë turke si një përpjekje për ta pozicionuar Ankaranë për një moment të mëvonshëm.
Sipas burimeve qeveritare, Ankaraja tashmë po punon për një formulë që mund t’i sjellë palët ndërluftuese në tryezën e negociatave si partnerë të barabartë në një moment të caktuar. Turqia është në dilemë: rënia e regjimit në Teheran mund të çojë në kaos të pakontrolluar në fqinjësinë e saj të afërt. Por edhe nëse regjimi del nga kriza i forcuar, kjo mund të sjellë pasiguri dhe konflikte të reja politike.
Tensionet etnike dhe konflikti kurd
Disa media tashmë po spekulojnë se SHBA-të mund të përdorin forcat kurde si trupa tokësore në Iran – një shqetësim i madh për Ankaranë. Edhe pse Partia Punëtore Kurde (PKK) në Turqi dhe organizata e saj simotër, Njësitë e Mbrojtjes së Popullit (YPG) në Siri, janö dobësuar, armatosja e grupeve militante kurde iraniane mund të shkaktojë një dinamikë të re në rajon.
Sipas Ankarasë, kjo mund të rrezikojë edhe procesin e afrimit midis shtetit turk dhe kurdëve që filloi nën sloganin “Turqia pa terrorizëm”. Konfliktet etnike në dhe përreth Iranit konsiderohen si skenari më i keq.
Një valë e re refugjatësh?
Gjatë luftës në Siri, Ankaraja ka pranuar tashmë miliona refugjatë nga vendi fqinj – pavarësisht problemeve të saj të mëdha ekonomike. Turqia tani po përpiqet të parandalojë një përsëritje të një skenari të tillë me njerëzit që mund të largohen nga Irani. Sipas raporteve të medias, ka plane për kampe pritjeje në anën iraniane të kufirit, dhe ndërtimi i një muri kufitar me Iranin është përshpejtuar ndjeshëm vitet e fundit.
Megjithatë, as qeveria dhe as ekspertët aktualisht nuk presin një rritje të ndjeshme të numrit të refugjatëve. Eksperti i sigurisë Sinan Ulgen kujton përvojat e Irakut dhe Sirisë në vitet 1990 dhe 2010: vetëm kur në ato vende u zhvilluan luftëra civile me fraksione të shumta ndërluftuese, ndodhën valë të mëdha refugjatësh.
Deri më tani, autoritetet kufitare nuk kanë regjistruar ndonjë lëvizje të madhe të popullsisë. Nëse ndodh një eksod masiv, nuk priten vetëm qytetarët iranianë; vlerësohet se më shumë se dy milionë refugjatë afganë që jetojnë aktualisht në Iran mund të shkojnë drejt perëndimit.
Roli i Ursula von der Leyen
Një mesazh nga Presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen nö rrjetet sociale ka nxitur më tej diskutimet rreth flukseve të reja të mundshme të migracionit në Turqi. Në të, ajo vlerësoi në mënyrë të qartë përgatitjet e Erdoganit për t’u marrë me migracionin.
Shumë turq e interpretuan këtë si një sinjal se BE dëshiron ta kthejë Turqinë përsëri në një “shtet tampon” ose “rojtar” që duhet të ndalojë me çdo kusht një valë të mundshme refugjatësh nga Irani, në mënyrë që Evropa të kursehet.
