Rënia e aftësive fizike mund të nisë më herët nga sa mendohet. Një studim suedez, i realizuar përgjatë 47 vjetëve, ka zbuluar se forma fizike, qëndrueshmëria dhe fuqia muskulore fillojnë të bien gradualisht rreth moshës 35-vjeçare, madje edhe te personat që vazhdojnë të jenë aktivë.
Megjithatë, studiuesit sjellin edhe një mesazh inkurajues: aktiviteti fizik mund të përmirësojë ndjeshëm gjendjen fizike edhe nëse nis në një moshë më të vonshme. Edhe pse ushtrimet nuk mund ta ndalojnë plotësisht procesin natyror të plakjes, ato ndihmojnë në ruajtjen e forcës dhe të qëndrueshmërisë.
Studimi ndoqi të njëjtët persona për gati pesë dekada
Hulumtimi u realizua nga studiues të Institutit Karolinska në Suedi, në kuadër të studimit mbi aktivitetin fizik dhe formën fizike (SPAF). Në të morën pjesë 427 burra dhe gra të lindur në vitin 1958, të cilët u vlerësuan periodikisht nga mosha 16 deri në 63 vjeç.
Ndryshe nga shumë studime që krahasojnë njerëz të grupmoshave të ndryshme në një periudhë të vetme, ky hulumtim ndoqi të njëjtët individë për dekada. Kjo u mundësoi shkencëtarëve të vëzhgonin drejtpërdrejt ndryshimet fizike që shfaqen me kalimin e moshës.
Vlerësimet përfshinin kapacitetin aerobik, qëndrueshmërinë muskulore dhe fuqinë e muskujve. Këta tregues ndikojnë në aftësinë për të kryer aktivitete të përditshme, si ecja, ngjitja e shkallëve, ngritja e peshave dhe lëvizjet që kërkojnë forcë të shpejtë.
Rezultatet treguan se kapaciteti aerobik dhe qëndrueshmëria muskulore zakonisht arrinin kulmin mes moshës 26 dhe 36 vjeç. Disa aftësi, veçanërisht fuqia shpërthyese e muskujve, arrinin nivelin më të lartë edhe më herët.
Pas kësaj periudhe, performanca fizike fillonte të binte gradualisht. Deri në moshën 63-vjeçare, treguesit e matur kishin pësuar një rënie mesatare prej rreth 30 deri në 48 për qind krahasuar me nivelet maksimale të arritura më herët gjatë jetës.
Ky trend u vu re si te burrat, ashtu edhe te gratë, megjithëse niveli fillestar i formës fizike ndryshonte nga një person te tjetri.
Ushtrimet ndihmojnë edhe pas moshës 35-vjeçare
Një nga përfundimet kryesore të studimit është se aktiviteti fizik mbetet i rëndësishëm gjatë gjithë jetës. Edhe pse nuk e eliminon rënien e lidhur me moshën, ai mund të ndihmojë në ngadalësimin e saj dhe në përmirësimin e aftësive fizike.
Pjesëmarrësit që u bënë më aktivë gjatë moshës madhore arritën përmirësime të formës fizike prej afërsisht 5 deri në 10 për qind. Ndërkohë, personat që kishin qenë aktivë që në adoleshencë përgjithësisht ruanin nivele më të mira të qëndrueshmërisë dhe fuqisë muskulore.
Autorja kryesore e studimit, Maria Westerståhl, ka theksuar se nuk është kurrë tepër vonë për të filluar aktivitetin fizik. Sipas saj, ushtrimet mund të ngadalësojnë rënien e performancës, edhe pse nuk mund ta ndalojnë plotësisht atë.
Kjo nuk do të thotë se çdo person fillon të dobësohet menjëherë pasi mbush 35 vjeç. Rezultatet përshkruajnë një prirje mesatare dhe jo një rregull të njëjtë për të gjithë. Me stërvitjen e duhur, njerëzit mund të vazhdojnë të përmirësojnë forcën dhe formën fizike edhe pas kësaj moshe.
Pse fillon të bjerë forca e trupit?
Shkencëtarët vazhdojnë të studiojnë mekanizmat biologjikë që ndikojnë në ndryshimet fizike gjatë plakjes. Disa prej tyre lidhen me funksionimin e muskujve, sistemit nervor dhe mënyrën se si trupi prodhon energji.
Një rol të mundshëm e kanë mitokondritë, strukturat brenda qelizave që prodhojnë energjinë e nevojshme për funksionimin e organizmit. Ndryshimet në aktivitetin e tyre mund të ndikojnë në efikasitetin me të cilin muskujt kryejnë punën fizike.
Gjithashtu, me kalimin e viteve, muskujt mund të humbasin masë dhe të reagojnë më pak ndaj sinjaleve që nxisin rritjen dhe riparimin e tyre.
Në moshat më të mëdha, këto ndryshime mund të kontribuojnë në sarkopeni, një gjendje që karakterizohet nga humbja e masës dhe forcës muskulore dhe që mund t’i vështirësojë aktivitetet e përditshme.
Megjithatë, arsyet e sakta pse performanca fizike arrin kulmin relativisht herët dhe më pas fillon të bjerë ende nuk janë sqaruar plotësisht.
Forma fizike lidhet edhe me shëndetin e zemrës
Rëndësia e aktivitetit fizik nuk kufizohet vetëm te muskujt dhe forca trupore. Një studim pasues, i publikuar në vitin 2026 në revistën Scientific Reports, shqyrtoi lidhjen mes kapacitetit aerobik dhe shëndetit të arterieve.
Studiuesit gjetën se personat me kapacitet më të mirë aerobik në moshën 34 dhe 52 vjeç kishin tendencë të shfaqnin ngurtësi më të ulët të arterieve në moshën 63-vjeçare.
Ngurtësimi i arterieve nënkupton humbjen e elasticitetit të enëve të gjakut dhe lidhet me rrezik më të lartë për sëmundje kardiovaskulare.
Lidhja mes formës fizike dhe shëndetit të arterieve mbeti e rëndësishme edhe pasi u morën parasysh disa faktorë rreziku, përfshirë duhanpirjen, obezitetin dhe tensionin e gjakut. Megjithatë, rezultatet nuk vërtetojnë se aktiviteti fizik është shkaku i vetëm i këtij dallimi.
Edhe në moshë të madhe mund të arrihen përmirësime
Hulumtime të tjera tregojnë se njerëzit mund të ruajnë një nivel të mirë të aftësive fizike edhe në moshat e shtyra.
Një studim i vitit 2026, i publikuar në revistën GeroScience, ndoqi 82 të rritur në moshë të madhe që vazhdonin të merreshin me çiklizëm. Gjatë nëntë vjetëve, ata pësuan një rënie mesatare prej 19.7 për qind të kapacitetit maksimal aerobik, por forma e tyre fizike mbeti e lartë krahasuar me personat e së njëjtës grupmoshë.
Një tjetër hulumtim, i botuar në The American Journal of Medicine, përfshiu 49 burra të moshës 60 deri në 82 vjeç, të cilët më parë nuk kishin ndjekur programe të strukturuara stërvitjeje.
Gjatë katër vjetëve, ata që kryen ushtrime me rezistencë përmirësuan forcën e pjesës së sipërme dhe të poshtme të trupit. Personat që kombinuan këto ushtrime me aktivitetin aerobik arritën të përmirësonin edhe kapacitetin e tyre aerobik.
Edhe pse këto studime kanë kufizime dhe përfshijnë grupe relativisht të vogla pjesëmarrësish, ato mbështesin përfundimin se përmirësimet fizike janë të mundshme edhe në moshë të madhe.
Mesazhi kryesor: Lëvizja mbetet e rëndësishme në çdo moshë
Studiuesit suedezë planifikojnë të vazhdojnë ndjekjen e pjesëmarrësve, me vlerësime të tjera të parashikuara kur ata të mbushin 68 vjeç. Qëllimi është të kuptohet më mirë se si lidhen ndryshimet fizike me mënyrën e jetesës, shëndetin dhe proceset biologjike të plakjes.
Gjetjet tregojnë se një pjesë e rënies së aftësive fizike është e lidhur me plakjen natyrore, por kjo nuk do të thotë se humbja e forcës është e njëjtë për të gjithë ose se nuk mund të ndikohet nga stili i jetesës.
Fillimi i rënies mesatare të performancës fizike rreth moshës 35-vjeçare nuk është arsye për të hequr dorë nga aktiviteti fizik. Përkundrazi, ushtrimet e rregullta, të përshtatura me aftësitë dhe gjendjen shëndetësore të secilit, mund të ndihmojnë në ruajtjen e forcës, qëndrueshmërisë dhe pavarësisë edhe në vitet e mëvonshme të jetës.
