Presidentja e Kosovës, Justina Shiroka-Pula, e ka kthyer në Kuvend për rishqyrtim Ligjin për Dhomat e Specializuara në Hagë, pas kërkesës së Partisë Demokratike të Kosovës (PDK), e cila ishte edhe nismëtare e ndryshimeve ligjore.
Vendimi ka hapur rrugën për një proces të ri shqyrtimi parlamentar, ku deputetët do të duhet të trajtojnë arsyet e kthimit të ligjit dhe të vendosin nëse do ta miratojnë atë sërish.
Presidenca ka bërë të ditur se vëmendje e veçantë duhet t’u kushtohet dispozitave që lidhen me juridiksionin dhe mandatin e Dhomave të Specializuara, si dhe garantimit të të drejtave kushtetuese të personave që po gjykohen në Hagë.
PDK-ja ka kërkuar që ligji të rikthehet në Kuvend për plotësimin e dispozitave të caktuara dhe forcimin e sigurisë juridike, duke theksuar se qëllimi është finalizimi i tij dhe hyrja në fuqi pa vonesa të panevojshme.
Partia ka shprehur pritjen që procesi të përmbyllet brenda katër javësh, ndërsa u ka bërë thirrje ekspertëve që të kontribuojnë me propozime konkrete.
Çfarë ndodh tani me ligjin?
Kthimi i ligjit nga presidentja nuk nënkupton anulimin e tij dhe as rifillimin e gjithë procedurës legjislative nga pika zero.
Sipas Naim Jakajt nga Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD), Kushtetuta i jep presidentes të drejtën që një ligj ta kthejë vetëm një herë në Kuvend, duke paraqitur arsyet për rishqyrtim.
Pas kthimit, ligji i përcillet komisionit përgjegjës parlamentar, i cili duhet t’i shqyrtojë vërejtjet dhe të përgatisë raportin për seancën plenare brenda afatit prej katër javësh.
Për miratimin e sërishëm kërkohen së paku 61 vota, pra shumica e të gjithë deputetëve të Kuvendit të Kosovës.
Jakaj ka sqaruar se kthimi i ligjit nga presidentja nuk përbën automatikisht konstatim të shkeljeve kushtetuese apo ligjore. Një vlerësim përfundimtar për çështje të tilla i takon Gjykatës Kushtetuese.
Ai ka paralajmëruar gjithashtu se, nëse synohen ndryshime konkrete në tekstin e ligjit, duhet të sqarohet procedura përkatëse parlamentare dhe të trajtohen seriozisht arsyet e kthimit.
Përplasjet politike pas vendimit të presidentes
Kthimi i ligjit ka nxitur reagime të ndryshme nga partitë politike në Kosovë.
Kryetari i Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK), Lumir Abdixhiku, ka kritikuar gjuhën e përdorur ndaj partisë së tij, duke thënë se LDK-ja është cilësuar si tradhtare dhe si kundërshtare e UÇK-së për shkak të qëndrimit të saj.
Ndërkaq, deputeti i Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, Ramush Haradinaj, e ka kundërshtuar kthimin e ligjit, duke e cilësuar vendimin si një goditje të rëndë për Kosovën.
Ligji ishte miratuar në lexim të parë më 5 tetor, ndërsa votimi përfundimtar ishte zhvilluar më 6 tetor 2026. Nisma u sponsorizua nga PDK-ja dhe u mbështet nga Aleanca, ndërsa edhe Lëvizja Vetëvendosje kishte shprehur mbështetje për të, ndonëse nga radhët e saj më pas u ngritën dyshime për efektet që mund të prodhonte.
Miratimi i ndryshimeve erdhi pas protestave të qytetarëve kundër aktgjykimit të shkallës së parë ndaj ish-krerëve të UÇK-së, Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi.
Çfarë ndryshimesh synon ligji për Specialen?
Ndryshimet e miratuara më 6 tetor nuk parashohin shfuqizimin e Dhomave të Specializuara, por synojnë ndryshimin e disa elementeve thelbësore të mandatit dhe funksionimit të tyre.
Një nga pikat kryesore lidhet me kufizimin e juridiksionit të gjykatës. Sipas tekstit të miratuar, rastet do të kufizoheshin kryesisht te veprat që lidhen drejtpërdrejt me pretendimet për marrjen dhe trafikimin e paligjshëm të organeve, të përmendura në raportin e Këshillit të Evropës të vitit 2011.
Në këtë kuadër do të përfshiheshin edhe vrasjet, torturat dhe trajtimet mizore apo çnjerëzore në vendet e caktuara të ndalimit, nëse lidhen drejtpërdrejt me operacionet e pretenduara për marrjen e organeve.
Ndryshimet synojnë gjithashtu kufizimin e periudhës kohore që mbulohet nga gjykata. Në vend të periudhës nga janari i vitit 1998 deri në dhjetor të vitit 2000, ligji i miratuar parashikon periudhën nga 1 korriku 1999 deri më 31 dhjetor 2000.
Një tjetër ndryshim lidhet me territorin, pasi synohet që juridiksioni të përqendrohet në krimet e pretenduara të kryera në Kosovë, duke përjashtuar rastet jashtë territorit të saj, përfshirë ato në veri të Shqipërisë.
Teksti parasheh gjithashtu transferimin në Kosovë të rasteve që nuk do të përfshiheshin më në juridiksionin e Dhomave të Specializuara, si dhe të rasteve që ndodhen në procedurë para Gjykatës Supreme.
Ndryshimet përfshijnë edhe kufizimin e dënimit maksimal në 15 vjet burgim dhe mundësinë e faljes presidenciale për personat e dënuar nga kjo gjykatë.
Megjithatë, dispozita për faljen presidenciale ka ngritur pikëpyetje juridike, pasi mund të jetë në kundërshtim me legjislacionin aktual të Kosovës, i cili përjashton faljen për kategori të caktuara të veprave kundër së drejtës ndërkombëtare.
Shqetësimet ndërkombëtare për ndryshimet ligjore
Ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara janë kundërshtuar edhe nga përfaqësues të Bashkimit Evropian, të cilët kanë shprehur shqetësime lidhur me detyrimet ndërkombëtare të Kosovës dhe pavarësinë e gjykatës.
Dhomat e Specializuara kanë bërë të ditur se nuk janë konsultuar për këtë nismë. Kryetarja e gjykatës, Ekaterina Trendafilova, ka theksuar se mandati i institucionit përcaktohet nga Kushtetuta e Kosovës, ligji përkatës dhe zotimet ndërkombëtare të vendit.
PDK-ja, nga ana tjetër, ka argumentuar se miratimi i ndryshimeve nuk nënkupton anulimin e aktgjykimeve ekzistuese apo lirimin automatik të personave të dënuar.
Tashmë, vendimi për të ardhmen e ligjit i takon Kuvendit të Kosovës, ku deputetët do të duhet të vendosin nëse do ta miratojnë sërish, duke marrë parasysh arsyet e paraqitura nga presidentja dhe çështjet juridike që lidhen me zbatimin e tij.
